Adam Prot Asnyk (1838- 1897) był poetą, publicystą, działaczem patriotycznym oraz członkiem Rządu Narodowego Powstania Styczniowego. Ze względu na refleksyjność swych wierszy, odzwierciedlających przeżywany kryzys światopoglądowy wywołany m.in. upadkiem Powstania 1863 roku, bywa zwany poetą-filozofem (zw. w kontekście zbioru sonetów Nad głębiami). Jego liryka wyrażała, nawiązując do romantyzmu, tęsknotę za „siłą ducha” i oczekiwanie odrodzenia i uzdrowienia „duszy współczesnej”. Za życia określano go jako najlepszego poetę polskiego pozytywizmu, nowsza nauka zalicza Adama Asnyka do drugiego pokolenia romantyków.
Ojciec, Kazimierz, był oficerem armii Królestwa Polskiego. Ponieważ walczył w Powstaniu Listopadowym, został zesłany na Syberię po dostaniu się do niewoli w bitwie pod Olszynką Grochowską (25 lutego 1831). Po powrocie z Rosji osiedlił się w Kaliszu i zajął m.in. handlem skórami, prowadził również hotel i księgarnie. Dzięki pracy i staraniom ojca, Asnyk urodził się w rodzinie bogatej, za sprawą czego mógł odebrać edukację domową na wysokim poziomie, w duchu patriotyzmu romantycznego i przywiązania do etosu rycerskiego szlachty przedrozbiorowej Rzeczypospolitej, Legionów, Księstwa Warszawskiego i Powstania roku 1830. W wieku 11 lat zaczął uczyć się również w kaliskiej szkole realnej, którą ukończył w roku 1853. Znał wtedy bardzo dobrze trzy języki obce oraz miał dużą wiedzę m.in. z botaniki i chemii. Aplikował również w kaliskim sądzie pokoju. W roku akademickim 1856-57 studiował w Instytucie Gospodarstwa Wiejskiego i Leśnictwa w Marymoncie pod Warszawą. Następnie podjął naukę w stołecznej Akademii Medyko-Chirurgicznej. Podczas studiów lekarskich zaczął angażować się politycznie.
W roku 1859 by uniknąć represji władz rosyjskich wobec stowarzyszeń studentów warszawskich skierował się do Wrocławia. Tam przez dwa semestry kontynuował studia lekarskie. Gdy wkrótce powrócił do stolicy Królestwa, został aresztowany i był więziony w Cytadeli. Po uwolnieniu, udał się za namową rodziców do Paryża (1860), angażując się w sprawy emigracji i studia. Szybko udał się do Niemiec, zapisując się na Uniwersytet w Heidelbergu. Tam słuchał wykładów m.in. z historii, prawa i filozofii.
Wkrótce powrócił do Warszawy, przystąpiwszy do stronnictwa „czerwonych”, opowiadającego się za zbrojną konfrontacją z Rosją, i został członkiem Rządu Narodowego. Miał, jak wskazują raporty austriackiej policji (zob. niżej), należeć do grupy szykującej zamach na namiestnika Fiodora Berga. Wobec rozwiązania Rządu Narodowego przez Romualda Traugutta (IX 1863) Asnyk wstąpił w szeregi powstańczej armii, jednak służbie wojskowej przeszkadzało pogarszające się stopniowo zdrowie. Upadek Powstania zastał go już poza granicami Królestwa. Być może chorował na depresję, stąd i jego podróże do Niemiec, Włoch i Holandii odbyte w l. 1864-1865. Podjął również na nowo studia w Heidelbergu, zyskując stopień doktora filozofii i magistra sztuk wyzwolonych.
Od roku 1867 mieszkał w Galicji, w Krakowie zaś od 1870. W roku 1884 został radnym tego miasta, a w roku 1889 posłem do Sejmu Galicyjskiego we Lwowie. Kierował akcją sprowadzenia na Wawel prochów Mickiewicza. Trzy lata przed śmiercią stał się członkiem honorowym Towarzystwa Muzeum Narodowego Polskiego w Rapperswilu.
Jako poeta debiutował w roku 1864. Pierwsze dwa tomiki wierszy z cyklu Poezje ukazały się w roku 1872, kolejny w 1874. Od roku 1882 zajmował się redagowaniem krakowskiego pisma „Reforma” (wkrótce „Nowa Reforma”), na którego łamach ukazało się sporo jego tekstów publicystycznych, wierszy i krótkich opowiadań. W tym piśmie były też drukowane jego obecnie niemalże zapomniane komedie.
Brak komentarzy:
Prześlij komentarz